โดย คุณวณัฐสุข สงวนศิริ  Wanatasuk@gmail.com

โลกเรามียอดผู้เสียชีวิตปีละเกือบ 1 ล้าน 3 แสนคนและมีผู้บาดเจ็บประมาณ 50 ล้านคน ประเทศที่พัฒนาแล้วจำนวนอุบัติเหตุไม่มาก รายได้ของประเทศรายได้ของประชากรก็มีส่วนเกี่ยวข้องกับการเกิดอุบัติเหตุครับ

ยกตัวอย่างเช่น เมืองไทยของเรามีจำนวนจักรยานยนต์มาก เราจึงไม่แปลกใจที่ร้อยละ 90 ของอุบัติเหตุเกิดจากจักรยานยนต์และมีเพียงร้อยละ 10 เท่านั้นที่เกี่ยวข้องกับรถยนต์ทั้งรถเล็กและรถใหญ่ ในเมืองไทยเรามียอดผู้เสียชีวิต 9000 กว่าคนเมื่อปีที่แล้ว ส่วนผู้บาดเจ็บก็ 8 แสนกว่าคน ค่ารักษาพยาบาลก็ปาเข้าไปมากถึง 2 แสนกว่าล้านบาท จำนวนเงินมากมายมหาศาลซื้อได้ทั้งเรือดำน้ำและรถไฟความเร็วสูง ผลกระทบจากอุบัติเหตุไม่เพียงเฉพาะความเสียหายต่องบประมาณชาติ แต่มันยังส่งผลกระทบต่อระบบการรักษาพยาบาล บุคลากรไม่เพียงพอ สถานที่พักผ่อนแออัดยัดเยียด นี่ยังไม่รวมถึงปัญหาสังคมต่าง ๆ ที่ตามมา ยกตัวอย่างเช่น ทุพลภาพ พิการระยะสั้น พิการระยะยาวตลอดชีวิต

ความพิการตลอดชีวิตมันก็คือความขมขื่นอย่างใหญ่ของครอบครัว หากผู้นำครอบครัวพิการหรือบาดเจ็บระยะยาวก็ลองนึกภาพดูครับว่า ครอบครัวจะอยู่อย่างไร ไหนจะหากิน ไหนจะดูแล หรือพูดง่าย ๆ ก็คือภาระรอบตัวนั่นเอง โลกของเราตระหนักถึงความสูญเสียตระหนักถึงปัญหาระยะสั้นและระยะยาว โลกกำหนดให้มีกฎจราจร กำหนดให้มีมาตรฐานทาง กำหนดให้มีเครื่องมือสำหรับให้ผู้ใช้รถใช้ถนนได้ปฏิบัติเพื่อให้ผู้คนใช้ยวดยานและผู้เกี่ยวข้องมีความปลอดภัย เครื่องหมายจราจรจึงมีสัญลักษณ์เหมือนๆ กัน

หากถามว่าทำไมจึงมีความสูญเสียมีอุบัติเหตุเกิดบ่อยเกิดทุกวัน ผมอยากเปรียบเทียบว่าบ้านสกปรกเพราะมีฝุ่น เพราะลมปลิวฝุ่นเข้ามาทางหน้าต่าง เพราะไม่ได้กวาดไม่ได้ถูกถู และที่เราไม่กวาดไม่ถูเพราะเราขี้เกียจ ที่เราขี้เกียจบางครั้งเกิดจากจิตสำนึกของเราเองบางครั้งเกิดจากไม่มีใครคอยจี้คอยย้ำคอยเตือน นี่คือคุณลักษณะหนึ่งของมนุษย์ส่วนหนึ่ง เราพอจะเห็นภาพนะครับว่ามีมากมายหลากหลายสาเหตุหรือเกี่ยวข้องกับหลายคนหลายวัย จะอย่างไรก็ตามอีกสิ่งหนึ่งที่มีความสำคัญอย่างมากก็คือจ่าฝูงหรือผู้นำ ซึ่งจ่าฝูงหรือผู้นำก็มีสองแบบ ๆ แรกคือนำพาไปไหนก็ไม่รู้แล้วแต่ชะตากรรมแล้วแต่โชคแล้วแต่วาสนา อีกแบบก็นำพาไปยังเป้าหมายที่ชัดเจนยึดเกณฑ์ยึดแนวทางในการปฏิบัติ

มังกรจังหวัดนครสวรรค์เชิดสวยงามเพราะงามตั้งแต่หัวจรดหาง หัวริเริ่มส่ายหางก็เริ่มส่ายตาม มุมมองเกี่ยวกับเรื่องอุบัติเหตุเกี่ยวกับเรื่องความสูญเสียสามารถมองได้หลายมุมเพราะมนุษย์เราต่างก็มีอิสระทางความระลึกคิดและการวิเคราะห์ ไม่มีใครผิดไม่มีใครถูก เพียงแต่เมื่อถึงบั้นปลาย “จะรอดหรือเปล่า” ทุกธุรกิจต้องการกำไรต้องการผลประกอบการที่ดีมีเงินเยอะๆ มีโอกาสขยายกิจการ พอจะเห็นภาพนะครับว่าผลงานขององค์กรก็ขึ้นอยู่กับผู้นำขององค์กรนั่นเอง

สำหรับในส่วนของอุบัติเหตุหรือความสูญเสียก็เช่นเดียวกัน องค์ประกอบของการเป็นมือชีพหรือมีความเสี่ยงต่ำเป็นนักขับที่ปลอดภัยนั้นประกอบด้วย 2 สิ่งหลัก ๆ อย่างแรกคือทักษะฝีมือ (Skill) และอย่างที่สองก็คือทัศนะคติ (Attitude) การตรวจรถ การหมุนการจับพวงมาลัย การเข้าเกียร์ การเร่ง การเข้าโค้ง การคาดการณ์ การควบคุมรถ อะไรต่าง ๆ เหล่านั้นเป็นทักษะ แต่มันก็มีความแตกต่างกันระหว่างทักษะของคนขับแต่ละประเทศเพราะว่ากระบวนการสอบใบขับขี่ในประเทศกำลังพัฒนาก็อย่างหนึ่งการสอบในประเทศที่พัฒนาก็อย่างหนึ่ง จากพื้นฐานที่ต่างกันก็ทำให้ทักษะไม่เท่ากันหรือไม่เหมือนกัน แต่ก็ได้ชื่อว่าเป็นผู้ขับที่มีทักษะเพียงแต่คุณภาพทักษะอาจจะไม่เท่ากัน

อุบัติเหตุที่เกิดขึ้นบางรายก็คล้ายว่าทักษะมีส่วนเกี่ยวข้อง บางรายก็คล้ายว่าทัศนะคติมีส่วนเกี่ยวข้อง หรือบางรายเกี่ยวกับทั้งทักษะและทัศนะคติ มีความเชื่อกันว่า “ทักษะพัฒนาได้ไม่ยาก” เพราะส่วนมากเป็นเรื่องของความชำนาญทำเรื่อย ๆ ทำต่อเนื่องก็จะเข้าใจเพิ่มขึ้นจะรู้วิธีรู้เทคนิค เช่น การขับเข้าโค้งแบบเข้าช้าออกเร็ว ฝึกวันสองวันก็ทำได้ ปฏิบัติบ่อยๆ ก็เริ่มคุ้นเคย ยิ่งเน้นย้ำก็ยิ่งปฏิบัติได้เร็วฝีมือทักษะคือเรื่องของอวัยวะที่สามารถควบคุมบังคับฝึกให้เกิดเป็นความเคยชิน

เมื่อเกิดอุบัติเหตุคนขับบางคนบอกว่าเกิดเพราะตัวเขาๆ ขับมาด้วยความเร็วสูง ไม่ได้ลดความเร็วเมื่อเห็นถนนเปียก ในด้านตรงข้ามคนขับอีกคนก็บอกว่าไม่ได้เกิดเพราะตนเอง แต่เกิดจากคนอื่น เช่น รถคันอื่นตัดหน้ากะทันหัน เบรกไม่อยู่ ฝนตก ถนนลื่น สภาพยางไม่ค่อยสมบูรณ์ ถนนมีแอ่งน้ำขัง องค์กรที่ส่อแววว่าจะมีอุบัติเหตุน้อยก็จะมีคุณสมบัติพิเศษแตกต่างจากคนอื่นๆ ซึ่งเราสังเกตได้ง่ายมากๆ ไม่มีอะไรซับซ้อนเลย รู้ได้เมื่ออ่านรายงานการเกิดอุบัติเหตุหรือการสอบสวนอุบัติเหตุ หากคนขับที่เกิดอุบัติเหตุบอกว่า “เกิดเพราะเขา (แม้เป็นฝ่ายถูก)” นั่นคือองค์กรที่จะมีความเสี่ยงต่ำและจะเป็นองค์กรที่พัฒนาเร็ว คนขับที่รู้สาเหตุนั่นแหละครับคือผู้ที่จะเป็นทรัพย์อันมีค่าของประเทศช่วยถ่ายทอดความรู้วิธีการขับรถต่อๆ ไปให้คนรุ่นหลังครับ