ทุกธุรกิจกำลังเผชิญกับสภาพเศรษฐกิจที่หาความแน่นอนอะไรไม่ได้เลย ความท้าทายในการทำธุรกิจ ณ เวลานี้จะต้องทำอย่างไรให้ต้นทุนต่ำและมีกลยุทธ์ที่สามารถแข่งขันได้ ซึ่งหนึ่งในกลยุทธ์การจัดการโลจิสติกส์และซัพพลายเชนที่มักเลือกนำมาใช้ก็คือ การรักษาสัมพันธภาพกับซัพพลายเออร์ ซึ่งมีดังนี้

การคัดเลือกซัพพลายเออร์ (Supplier Selection) โดยทั่วไปผู้ผลิตที่มีซัพพลายเออร์หลายรายมักจะไม่มีการทำสัญญาหรือสร้างความสัมพันธ์ใดๆระหว่างผู้ผลิตและซัพพลายเออร์ในระยะยาว ข้อดีของการมีซัพพลายเออร์หลายรายคือ ทำให้เกิดการแข่งขันระหว่างซัพพลายเออร์ ซึ่งทำให้ผู้ผลิตมีอำนาจในการต่อรองราคา การให้ซัพพลายเออร์แต่ละรายต้องพยายามรักษาต้นทุน คุณภาพของการผลิต และการขนส่งให้อยู่ในระดับที่สามารถแข่งขันได้ จึงมักมีการเจรจาต่อรองระหว่างผู้ผลิตและซัพพลายเออร์เพื่อตกลงราคาร่วมกัน ซึ่งการที่จะเลือกมีซัพพลายเออร์หนึ่งรายหรือหลายรายขึ้นอยู่กับลักษณะของธุรกิจ

การตรวจสอบซัพพลายเออร์ (Supplier Audit) มีวัตถุประสงค์เพื่อพิจารณาความสามารถของซัพพลายเออร์ในการผลิตและส่งมอบสินค้าตามที่ต้องการ เนื่องจากการตรวจสอบซัพพลายเออร์จะมีค่าใช้จ่ายค่อนข้างสูง โดยทั่วไปมักใช้กับซัพพลายเออร์ที่ส่งวัตถุดิบชนิดสำคัญให้กับองค์กร หรือซัพพลายเออร์ผู้ทำสัญญาระยะยาวกับองค์กร ข้อดีก็คือ เป็นการประเมินความเสี่ยงของซัพพลายเออร์ ลดของเสียและกิจกรรมที่ไม่ก่อให้เกิดคุณค่าในการสั่งซื้อ สามารถปรับปรุงปัญหาที่เกิดขึ้นระหว่างโซ่อุปทาน อีกทั้งเมื่อการตรวจสอบซัพพลายเออร์เสร็จสิ้นลง จะมีการรายงานผลตรวจสอบชี้ให้เห็นถึงข้อค้นพบและจุดที่ควรแก้ไข รวมถึงข้อเสนอแนะในทางปฏิบัติงานในอนาคต สำหรับการตรวจสอบซัพพลายเออร์มักประสบปัญหา เช่น ทัศนคติของซัพพลายเออร์ กระบวนการตรวจสอบล่าช้า ทีมผู้ตรวจสอบขาดความรู้เข้าใจในเรื่องการดำเนินงานของซัพพลายเออร์ เป็นต้น

ยกตัวอย่างเช่น กรณีที่ 1 ซัพพลายเออร์ของบริษัทไม่สามารถส่งสินค้าได้ตามเวลาที่กำหนด มีผลกระทบทำให้สินค้าผลิตไม่ทันตามเวลากำหนด หรือมีสินค้าคงคลังมีน้อยไม่เพียงพอต่อความต้องการของผู้บริโภค เมื่อหาซัพพลายเออร์ที่มีสินค้าทดแทนได้ แต่ก็มีความแตกต่างกันด้านราคาที่สูงกว่าซัพพลายเออร์หลักของบริษัท ส่งผลให้บริษัทต้องปรับราคาผลิตภัณฑ์สูงขึ้นลูกค้าก็จะเกิดความไม่พึงพอใจ เนื่องจากได้มีการตกลงราคาไว้เรียบร้อยแล้ว หรือลูกค้าต้องการสินค้าอย่างเร่งด่วน เมื่อบริษัทส่งสินค้ามาไม่ครบตามจำนวนที่กำหนดโดยสินค้าคงคลังไม่เพียงพอต่อความต้องการ ส่งผลให้ลูกค้าไม่พึงพอใจในการรอสินค้า ถึงแม้จะมีแนวทางแก้ไขคือ การทดแทนสินค้าของซัพพลายเออร์รายอื่น แต่คุณภาพจะต้องมีความใกล้เคียงกับสินค้า รวมถึงรูปแบบที่ใกล้เคียง แต่ต้องมีความโดดเด่นที่แตกต่างกันไป เพื่อสร้างความแปลกใหม่ให้แก่ลูกค้า ซึ่งวิธีการนี้จะเป็นการทดแทนในด้านสินค้าเพื่อแก้ปัญหาในระยะสั้นที่ไม่สามารถส่งสินค้าได้ครบถ้วนอันเนื่องสาเหตุมาจากซัพพลายเออร์ส่งสินค้าไม่ครบ หรือสินค้าไม่สามารถผลิตได้ตามเวลาที่กำหนด

กรณีที่ 2 การสต็อกสินค้าคงคลังถือว่าเป็นสิ่งจำเป็นในการตอบสนองความต้องการที่รวดเร็วให้แก่ลูกค้า แต่ในทางตรงกันข้ามก็ไม่สามารถสต็อกสินค้าคงคลังได้จำนวนละมากๆ เนื่องจากต้องใช้เนื้อที่ในการเก็บสินค้าคงคลังเป็นจำนวนมากจะทำให้เกิดทุนจม ทั้งนี้ ความรู้ในด้านการจัดการสินค้าคงคลังจึงมีความจำเป็นเพื่อวางแผนควบคุมในการจัดการสินค้าคงคลังให้เหมาะสม รวมถึงการพยากรณ์ตามฤดูกาลในแต่ละฤดูกาล จึงก็เป็นสิ่งสำคัญ เช่น ช่วงปีใหม่ วันเด็ก วันสงกรานต์ โรงเรียนใกล้จะปิดเทอม เป็นต้น ซึ่งในช่วงดังกล่าวนั้นมีความต้องการของสินค้าจะสูงมาก

ดังนั้น การรักษาความสัมพันธ์กับซัพพลายเออร์และลูกค้าในการกำหนดกลยุทธ์โซ่อุปทานควรมีการเชื่อมโยงความสัมพันธ์ระหว่างฝ่ายต่างๆ ในโซ่อุปทานได้แก่ ผู้ผลิต ซัพพลายเออร์ และลูกค้า ทั้งนี้ เพื่อให้ผู้ผลิตทราบถึงความต้องการของลูกค้าและนำมาผลิตเป็นสินค้าได้ตรงตามที่ลูกค้าต้องการโดยอาศัยความร่วมมือจากซัพพลายเออร์ในการส่งป้อนวัตถุดิบที่มีคุณภาพ เพื่อนำมาผลิตเป็นสินค้าตามที่กำหนดไว้ อนึ่ง ในการคัดเลือกซัพพลายเออร์นั้น ควรทำให้สอดคล้องกับกลยุทธ์ที่กำหนดไว้ เช่น ธุรกิจเน้นกลยุทธ์ด้านต้นทุนต่ำควรพิจารณาเลือกซัพพลายเออร์ที่ทำให้เกิดการประหยัดต้นทุนของวัตถุดิบ ส่วนธุรกิจเน้นกลยุทธ์ด้านการสร้างความแตกต่างและยืดหยุ่น ควรเลือกซัพพลายเออร์ที่สามารถส่งมอบวัตถุดิบตามรูปแบบและปริมาณความต้องการสินค้าที่เปลี่ยนแปลงไป นอกจากนี้ ผู้ผลิตและซัพพลายเออร์ควรมีการวิจัยและพัฒนาสินค้าร่วมกันเพื่อคิดค้นนวัตกรรมในการผลิตสินค้า สำหรับประโยชน์ที่ได้รับจากการสร้างความสัมพันธ์กับซัพพลายเออร์ ได้แก่ การสร้างความรับผิดชอบร่วมกันในคุณภาพของสินค้า ลดเวลาของลูกค้าในการตรวจรับสินค้า ลดต้นทุนค่าขนส่งต่อหน่วยของสินค้า เป็นต้น

โดย…ดร.สิทธิชัย ฝรั่งทอง มหาวิทยาลัยราชภัฏธนบุรี